Verk(n)ocht aan de Brompton

Het begon toen een van mijn demofietsen gestolen werd - in het centrum van Brussel, en ja het was deels mijn eigen stomme schuld. Ik bal nog de vuisten als ik denk aan het fraaie, soepel verende Signo-zadel dat erop zat.
Soit: het was mij even te veel en ik zwoer een dure eed: nooit zou ik nog een fiets open en bloot op slot zetten in de stad. Nooit meer zou ik in concertzaal, café of bibliotheek maar half op mijn gemak zijn, onder invloed van de fietsparanoia.
Dus... ik stapte over op een Brompton die ik voor demodoeleinden in huis had. Sindsdien neem ik het fietsje overal mee naar binnen en ben ik geheel en al verlost van mijn diefstalfobie. Wat een opluchting!
Maar ziet, er valt nog meer te melden over die Brompton. Na een paar initiële hindernissen, onder meer een piepende ophangingselastomeer, waar ik mij wekenlang het hoofd over gebroken heb omdat ik de fout in de aandrijving zocht, reed de fiets (een 6-speed Brompton Regis) als een trein.
Kwam daarbij het waarlijk verbluffende gemak van parkeren, vouwen en meenemen op trein en metro... kortom ik kreeg steeds meer schik in die drommelse vouwfiets. Ik nam deel aan een 100 km-toer opgezet door mijn concurrerende collega's Yves en Suzanne - en zoals dat gaat met gebetenen dook ik onder in kleuren, uitvoeringen, gewichten... Ondertussen ben ik er na aan toe een tweede (lichter, Spartaanser, dus draagbaarder) exemplaar aan te schaffen.
Lees het verhaal van een co-enthousiast in dit Independent-artikel. Ben je van de paranoia af, krijg je er dát voor in de plaats.

Filosofie des huizes

Fietsenwinkels genoeg... maar niet zoveel fietsenwinkels waar u als klant op de eerste plaats komt. Waar u een afspraak maakt en de fietsenmaker vervolgens alle tijd en aandacht heeft voor u. Om een regeling, een reparatie te laten uitvoeren zonder weken te moeten wachten. Om een fiets of een accessoire te kiezen – of gewoon voor een weloverwogen advies. Zonder dat er een rij klanten achter u staat te dringen of rinkelende telefoons elk gesprek onmogelijk maken.

Verdubbel het fietsplezier
Sinds 2005 werk ik in mijn atelier in Jette aan modulaire fietsoplossingen. Gewoon omdat ik mij tijdens mijn hele fietsende bestaan nooit heb kunnen voorstellen dat je op iets anders rijdt dan een volledig op jouw fysiek, esthetische voorkeur en rijstijl afgestemd rijwiel.
Een fiets is een persoonlijk vervoermiddel. Hoe meer je hem personaliseert, des te beter en efficiënter hij zal rijden. En hoe meer het fietsgenoegen zal toenemen.

Een gezonde fiets onder een gezond lichaam
Wie fietst in Brussel en Brabant, krijgt af te rekenen met hellingen, moordend verkeer en slecht wegdek. Wil je dat zonder ongelukken elke dag doorstaan, dan kun je echt wel een goede fiets gebruiken. Een fiets die precies die componenten omvat die u nodig hebt.
Zoals een ruime keuze aan versnellingen: met 3 zult u er niet of met veel moeite komen. Hoe meer versnellingen hoe beter, om ondanks wind of helling altijd met de juiste trapcadans te rijden.
Voor de snelle en gevaarlijke afdalingen hebt u goede remmen nodig – zonder dat dat schijfremmen hoeven te zijn. U hebt de juiste maat nodig en een zitpositie die de voor u optimale verhouding biedt tussen prestaties en comfort. Extra’s als een verende voorvork, bagagedrager, stander, kaderslot of verlichting verzwaren de fiets terwijl u ze niet altijd nodig hebt.

Waarom komt u er niet met een fabrieksfiets?
Een fiets-uit-de-fabriek is goed om af en toe een boodschap mee te doen of een middagje per jaar mee te gaan fietsen – in het zonnetje.
Standaardfietsen, de naam zegt het al, bestaan in een beperkt aantal uitvoeringen. Zo zijn fietsen die 26” wielen combineren met een naafversnelling nauwelijks te vinden. Ze komen in twee en als u geluk hebt drie maten. Slechts zelden zullen die maten aansluiten bij wat u werkelijk past. De kleur is veelal grijs. Ook de houding is doorsnee. Zadel, stuur of stuurpen vervangen door passender exemplaren kan, maar kost extra. Verder hebben stadsfietsen een weelde aan voorzieningen die de fiets vele kilo’s zwaarder maken. Al hebt u ze niet altijd nodig – u betaalt er wel voor.
Bijvoorbeeld: als u een goed (beugel)slot bezit, kunt u zonder het kaderslot. Als u overwegend overdag rijdt kunt u zonder verlichting. In de schaarse gevallen dat u toch in het donker gaat fietsen, plaatst u batterijlichtjes die u na gebruik weer afneemt. Wanneer u rijdt met een rugzak, kunt u de bagagedrager missen. Een verende voorvork is niet nodig op het Brusselse terrein, verzwaart de fiets met 1 à 2 kg en verhoogt de onderhoudskosten. Het nut van een stander is mij altijd ontgaan – of het moest zijn om de fietsen in de winkel netjes op een rij te zetten. En dan zwijg ik nog over de jasbeschermers...

Wat kunt u verwachten van een gepersonaliseerde fiets?
Wanneer u bij mij een gepersonaliseerde fiets bestelt, vertrekken we van een frame in de maat die u past. Een frame van aluminium als u belang hecht aan lichtheid en zelf niet veel weegt. Van staal als u rijdt als een gek, 90 kilo weegt of op wereldreis wilt. In alle kleuren van de regenboog, met of zonder logo. Ook grijs is mogelijk.
Vervolgens kiezen we in samenspraak de onderdelen en accessoires die u vandoen hebt, in de kwaliteit die past bij uw rijstijl, reisweg en gewicht. Slechts de onderdelen die u nodig hebt, niets meer. Waarbij de juiste orde van prioriteiten evenzeer van belang is.
Na het frame zijn de wielen, als grootste bewegende delen, maatgevend voor de prestaties van de fiets. Zij moeten worden opgebouwd in overeenstemming met uw gewicht en de te vervoeren bagage, licht lopen en recht blijven. Lichte en aërodynamische wielen maken elke fiets snediger. Met andere woorden: ruim in uw budget eerst plaats in voor de wielen, dan voor de aandrijving (de groep waar zoveel mensen mee te koop lopen) – en in laatste instantie de verlichting of bagagedrager.
Wel onontbeerlijk op het grillige Brabantse terrein zijn betrouwbare remmen. Wie goed nadenkt kiest hydraulische remmen. Zij remmen krachtiger en blijven dat doen, terwijl de remleidingen zo goed als geen onderhoud behoeven – en zelfs de remblokjes minder slijten.
Ten slotte komt de kers op de taart: als de wielen, de aandrijving en de pedalen gemonteerd zijn, wordt u uitgenodigd voor een passessie, waarbij u verschillende zadels, sturen, stuurhoogtes en stuurpennen kunt uitproberen – op de fiets. Pas als alles goed “zit” wordt de fiets afgemonteerd met handvatten, rem- en versnellingshendels en kabels. En ja hoor, als u dat wilt, met jasbeschermers.

Voor een handvol euro’s meer...
Met een degelijke fiets, à la carte gemonteerd, met handgemaakte wielen, aangepast aan uw fysiek, spaart u onnodige onderdelen, onderhoudsuren en reparatiekosten uit, alsmede doktersrekeningen als gevolg van een verkeerde fietshouding. En bij de uren die u niet in de file moet staan, mag u nog eens de minuten optellen dat u sneller en monterder op uw bestemming bent. Met andere woorden: voor de paar honderd euro meer die een volledig gepersonaliseerde fiets kost, verdubbelt u het fietsplezier, en dat gedurende vele jaren. Tel uit uw winst...

Handgemaakte wielen

Zijn er nog mensen die wielen met de hand laten bouwen? En fietsenmakers die daar tijd insteken? Jazeker, en ze hebben overschot van gelijk. Want als het gaat om sterkte en flexibiliteit (in beide betekenissen), halen industriële wielen het niet bij het betere handwerk. Dat krijg je als denkwerk en uitvoering direct aan elkaar gekoppeld zijn; kom er maar eens om tegenwoordig.
Wat is er zo bijzonder aan handgemaakte wielen? Om te beginnen werk je als zelfbouwer alleen met kwaliteitsmateriaal, anders is het (in verhouding tot de arbeidskosten) niet de moeite om eraan te beginnen. Bij een fabriekswiel is het altijd afwachten wat er precies voor materiaal in zit. Vooral voor spaken en nippels (de zwaarst belaste delen van het wiel) is alleen het beste goed genoeg. Heb je nog geld over, dan kun je gaan voor een betere en lichtere naaf en velg. Waar fabriekswielen gemaakt zijn voor de grootste gemene deler, kunnen handgemaakte wielen qua aantal en soort spaken, kruisen en spanning, nauwkeurig afgestemd worden op de rijstijl en het gewicht van de fietser. Ten slotte weet je als zelfbouwer haarfijn waar de zwakke plekken (kunnen) zitten. Zodat je als er toch iets mis gaat, gericht kunt repareren en niet het hele wiel hoeft weg te gooien.
Mensen met een gewicht boven de 70 kilo en/of een meedogenloze rijstijl zullen doorgaans beter gebaat zijn bij een klassiek wiel met iets meer spaken dan bij de prijzige, uiterst fijnzinnige maar helaas ook kwetsbare varianten die tegenwoordig de ronde doen. Wie herinnert zich niet hoe Burkharts voorwiel als een elastiekje dubbel plooide bij een onnozele val over een hond in de Tour van 2007? De T-Mobile wielen werden in illo tempore overigens handgemaakt door een obscuur Duits paar. Ik stel me graag voor dat ze voor een deel werden uitbetaald in stimulantia en apestoned achter de werkbank stonden.
Maar ter zake: een uitgebreide, zeer degelijke uiteenzetting over spaakpatronen en -spanningen is na te lezen op de site van velofilie (waar een terechte heldenrol is weggelegd voor de bewonderenswaardige Rolf-wieltjes die zelfs na jaren gebruik niet de minste slag vertonen en als zodanig de hightech-uitzondering vormen die de regel bevestigt).
Een paar keukengeheimen: in het stadsverkeer geef ik de voorkeur aan 26" wielen die niet alleen stijver zijn (doordat de velg dichter bij de naaf zit) maar naar mijn gevoel de fiets tevens compacter maken om tussen de auto's door te laveren. Sapim double butted racespaken zijn goed voor alle gebruik (laatst had ik er ook goeie van Alpina). Afgeplatte spaken zoals de Sapim CX-rays hebben voornamelijk zin in het voorwiel, waar ze het grootste verschil in luchtweerstand maken. Heb je voldoende fondsen, dan mag je er voor mijn part ook in het achterwiel de blits mee maken. Wat naven betreft heb ik gemengde ervaringen met 105, niets dan goede met de zeer betaalbare Deore. De velgen die ik gebruik zijn uiteraard dubbelkamer, bij voorkeur dubbel gebust. De Mavic Open Pro's zijn een fraaie klassieker, al zit er ook wel eens een minder strakke tussen.

Fietsverlichting

De herfst is dé tijd om enig licht in de duisternis te brengen.
Ik kan er niets aan doen, ik ben al mijn hele leven een sucker voor die onnozele Smart fietslampjes op batterij, die weliswaar niet veel licht geven op een nachtelijke landweg in Ierland, maar je in de stad goed zichtbaar maken, zeker als ze in flikkerstand staan. En de nieuwe Superflash kan je al helemaal niet meer over het hoofd zien.
Gelet op de belachelijk lage prijs van zulke batterijlampjes, is het godgeklaagd te zien hoeveel jochies 's avond of 's nachts de straat en zichzelf onveilig maken op (pseudo)mountainbikes zonder enige reflectie of verlichting. Fietsenmakers, hier ligt een taak. Maak uw jeugdige klanten en hun ouders diets dat wie ze alle vijf bij elkaar heeft met licht rijdt.
Welk licht, dat is de vraag... Het antwoord hangt ervan af of je veel of weinig in het donker fietst. Rijd je weinig, dan kun je je die enkele keer behelpen met batterijlichtjes. Wil je toch wat licht vooraan, dan is er voor 20 euro ook een Smart die in het stopcontact oplaadt en een redelijke lichtbundel voor je uitwerpt.
Prijziger en mooier zijn de Sigma-systemen. De oplaadbare Nipack-accu is los, dus hoeft alleen mee als je hem nodig hebt. De fraaie Vario-koplamp geeft een smak licht (een scherp afgebakende straal vóór de fiets plus enig strooilicht opzij). Deze lamp kan, verbonden met een achterlicht, vast op de fiets. Hij kan ook, afneembaar, op het stuur gemonteerd worden. Een echt hebbeding is Sigma's laatste nieuwe accu, een minuscuul Lithium-ion geval dat Iion heet. Alleen te gebruiken met twee nieuwe lampsystemen, de eveneens piepkleine Karma en de gepimpte Powerled Black.
Batterijsystemen zijn een uitkomst voor gewichtrekenaars. Je neemt geen ballast mee als je geen licht nodig hebt. Speelt je ecologische geweten op, dan gebruik je oplaadbare batterijen. Nog een voordeel: je lampen branden ook als je stilstaat.
Rijd je frequent in de nacht of de schemering dan is het waanzin om telkens weer lampjes en batterijen te gaan monteren en meeslepen. Het loont dan de moeite om over de prijs, het gewicht en de onoverkomelijke wrijving van een vast verlichtingssysteem, met dynamo, heen te stappen. De bedrijfszekerheid is een extra argument: batterijen en accu's kunnen onverhoeds leeg raken.
De traditionele dynamo is inmiddels uitgegaan als een nachtkaars. De nieuwste Schwalbe Marathon Supreme banden hebben niet eens meer een loopril voor het dynamowieltje. Alle ogen zijn nu gericht op de naafdynamo en dat is ook logisch. Het is een netjes afgesloten systeem dat zowel elektrisch als mechanisch betrouwbaarder is dan de traditionele dynamo.
Een naafdynamo geeft helaas ook als-ie uit staat altijd een beetje wrijving. Wil je die wrijving tot een minimum beperken en kun je het breed laten hangen, dan mag je van mij een SON nemen. Maar ook de wrijvingsarme Shimano sportdynamo's komen in aanmerking, voor minder geld. (De lichtste (3N80) weegt 80g minder dan de SON 28, maar nog altijd 100g meer dan de SON 20R.)
Iets heel anders: het Deense Reelight systeem dat werkt op inductie, dus zonder batterijen of dynamo. Niet voor wie veel licht nodig heeft: de lichtopbrengst van de (knipper)lichten is gering, dus niet genoeg voor de landweg. Het licht blijft wel branden als je stopt. De lampjes zitten vast op de wielas, misschien niet de ideale plaats voor wie het wiel wel eens uitneemt. Pluspunten zijn het lichte gewicht en de totale afwezigheid van wrijving.
Ik merk dat het onderwerp de muizen in beweging brengt. Daarom een paar linkjes om er nog véél meer over te lezen (met dank aan M-gineering):
Olaf Schultz heeft een website over van alles en nog wat, waaronder fietsverlichting (Duits, veel formules...)
Peter White, de Amerikaanse Gerritsen & Meijers, heeft een site om van te smullen, ook over fietsverlichting (Engels, veel nadruk op Son en Busch & Müller)
(Beiden blijken grote fans van open source - zou een open geest te maken hebben met goed fietslicht?)

Tips & Tests

Deze stories heten Fiets Tips & Tests omdat ik hier met de regelmaat van de klok bestaande of nieuwe fietssystemen, -onderdelen en -locaties tegen het licht zal houden. Zoals
> fietsen in Brussel
> de supermarktfiets (niet doen!)
> Hollowtech II, Mega Exo, UTS (de moeite waard?)
> waarom het loont handgemaakte wielen te gebruiken
> Sealskinz (zijn ze echt waterdicht?)
> welke verlichting voor welk gebruik
> compact crankstel
> Tubus bagagedragers
> het zweethemd...
Enzovoort. Ik test voor ik verkoop....
Uw reacties, of eigen ervaringen met het materiaal, zijn van harte welkom.

Wat is de ideale fiets voor Brussel?

De juiste fiets voor Brussel is een fiets die speciaal voor u gemaakt wordt. Dus geen doorsnee heren- of damesfiets, geen mountainbike en ook geen racefiets - dat laatste zeg ik met pijn in het hart. De eerste vallen af vanwege het reliëf en het wegdek, terrein- en racefiets bieden te weinig mogelijkheden voor bagagedrager en spatborden.
Het formaat wielen (28 of 26") zou ik laten afhangen van je lengte. 26" wielen (mountainbikeformaat zeg maar) maken de fiets enigszins wendbaarder in de drukke straten. Tot een lengte van 1.80 m zou ik zeker gaan voor 26".
Voor die wielen kun je een veelheid van banden kopen. Dikte en profiel bepalen de snedigheid en de hoeveelheid vering (ik veer liever op mijn frame, mijn wielen en mijn banden dan op allerlei extra kwetsbare, onderhoud vereisende, trapenergie opslorpende en zwaarwegende veertoestanden).
Vandaar ook mijn voorkeur voor het goede oude stalen frame (veert beter, resoneert minder en is steviger dan aluminium, natuurlijk iets zwaarder). Zelfs in de racewereld is staal nog altijd niet uitgereden!
Au fond is het gewicht van het frame minder belangrijk dan het gewicht van de draaiende delen (wielen en aandrijving). Investeer daarom allereerst in lichte en lichtlopende wielen - uiteraard handgemaakt en aangepast aan je gewicht door de fietsenmaker.
Wat heb je nog meer nodig? Veel versnellingen, met het oog op de hellingen, en om altijd in de juiste cadans met zo gunstig mogelijk rendement te rijden. Uiteraard kun je op een maatfiets precies bepalen welk stuur en zadel je het beste passen.
Al het overige is optioneel en kan altijd later toegevoegd worden: spatborden, bagagedrager, verlichting. Wie niet vaak bij donker rijdt, kan batterijlampjes gebruiken als dat toch eens moet - dat gewicht ben je overdag weer kwijt. Wie wel vaak 's nachts rijdt, installere een naafdynamo: betrouwbaar, ecologisch, zonder uitstekende delen. Hoe langer je traject, hoe meer je mag uitgeven voor een lichte loop van die dynamo.
Het leuke van deze fiets-voor-Brussel is dat hij (door zijn stevigheid en draagvermogen) in een moeite door ook gebruikt kan worden om mee op fietsreis te gaan.
Waar vind je zo'n fiets? Nergens kant-en-klaar. Daarom stel ik voor: laat mij je fiets voor Brussel à la carte maken, uitgaande van een frame in je lievelingskleur, en met niks dan onderdelen die geknipt zijn voor jou. Voor een meerkost van 150 à 200 euro, rijd je op een volledig gepersonaliseerde fiets. En kun je kiezen of je de spaaknippels liever in het paars of het rood hebt. Of... toch maar in het zwart?

Fietsen door Brussel

Ja, het is niet helemaal zonder gevaar, en ook niet altijd een pretje, fietsen door de Brusselse straten. Het is dan ook zaak goed uitgerust aan de start te verschijnen. Met een degelijke, op de Brusselse valkuilen berekende fiets.
Aan welke voorwaarden moet zo'n fiets voldoen?
Die worden gestuurd door de niveauverschillen en het wegdek. Er zijn veel, vaak nijdige hellingen (denk aan de Kunstberg), waarvan vooral de snelle afdalingen temidden van het drukke autoverkeer levensbedreigend zijn als je geen stabiele fiets en goede remmen hebt. Het wegdek is zacht gezegd zeer wisselend, met veel tramsporen, verhogingen en andere bulten en af en toe een heerlijk streepje kassei. Rijd maar eens door de o zo prestigieuze flessenhals van de Louizalaan en je voelt je op een BMX-parcours.
Zie ook het bericht "Wat is de ideale fiets voor Brussel?"